Prowidencjalizm Sarmatów

Sarmatyzm kultura charakterystyczna dla XVII w szlachty polskiej uwidaczniała się w przekonaniu o szczególnej opiece Boga jaką obdarzona była Rzecząpospolitą oraz o jej wyjątkowej roli. Koncepcja Opatrzności, czyli prowidencjalizm rozwijała się już w antycznej Grecji i Rzymie, a również w późniejszych czasach. Był to pogląd, który uznawał Opatrzność za siłę wpływającą i kierującą losami ludzi. Podstawowymi założeniami wczesnośredniowiecznej historiografii było przekonanie, że wszelkie zdarzenia dziejowe są zaplanowane i realizowane przez Opatrzność, a Bóg realizuje swoje zamierzenia oraz decyzje.

W XVII wieku rozwinęło się przekonanie, że naród szlachecki jest podobny do biblijnego narodu, który został wybrany. Pogląd ten był blisko związany z prowidencjalizmem. W utworach Piotra Skargi widzimy nawiązania do kart Starego Testamentu, które miały służyć do poprawy moralności czytelników jego prozy. Mesjanistyczna filozofia znalazło również miejsce w utworach Szymona Starowolskiego wybitnego autora baroku. Trudną sytuację, w jakiej była Rzeczpospolita Starowolski tłumaczył, jako karę Boską, która ją spotkała w zamian za występki jakie dopuścił się stan szlachecki. Możliwa była odmiany losu, musiała się jednak zmienić mentalność Sarmatów, którzy musieliby wrócić do kultywowania swoich dawnych obyczajów. Prowidencjalizm przejawiał się także w kulcie, jakim otoczona była Matka Boska, która została ogłoszona w 1656 r przez Jana Kazimierza Królową Polski. Pobożność maryjna przybierała jednak czasem formę dewocyjną, sprzeczną z refleksją teologiczną.

Obrona Jasnej Góry, która zakończyła się powodzeniem, przypisywana wstawiennictwu Maryi, potraktowana była jako ewidentny znak od Bożej Opatrzności. Podobnie rozumiane było zwycięstwo wiedeńskie w 1683 r. Wygrana Sobieskiego nad Turkami nie było niczym innym jak przekonaniem o szczególnej roli jaka pełni Rzeczpospolita jako bastion prawdziwej religii który zagrożony jest przez pogan.Sarmaci głęboko wierzyli, że opieka Boga która otacza zarówno cały świat, jak i ich kraj rozpościera się również nad każdym człowiekiem z osobna. Przedstawił to np. Jan Kochanowski w Psalmie IV.

Prowidencjalizm miał swój wyraz również w XVIII wieku. 8 maj został ustanowiony w 1791 r w Ustawie Rządowej świętem Opatrzności.

Pwiązane artykuły
Komentarz

Zostaw komentarz

Twoje imię: (jest wymagane)

E-mail: (jest wymagane)

Website: (nie wymagane)

Wiadomość: (jest wymagane)

Wyślij komentarz