Sarmatyzm

Złota wolność szlachecka

Sarmaci byli potężną grupą społeczną, która wierzyła w znaczącą rolę Polski w Europie oraz w swoją własną pierwszorzędną rolę w tworzeniu praworządnego, tolerancyjnego pod względem religijnym państwa. Z racji tego żądali dla siebie licznych praw i przywilejów. Wszelkie prawa, przywileje oraz swobody szlacheckie nosiły miano tak zwanej „złotej wolności”. Jakiekolwiek próby naruszenia owych praw były traktowane jako zbrodnicza działalność i błyskawicznie duszone w zarodku. Nawet sam król nie mógł sprzeciwić się szlachcie, bo wówczas sarmaci robili wszystko, aby króla odwołać.

» Czytaj więcej

Sarmackie nazwiska

Sarmatyzm był charakterystyczną dla okresu baroku formacją kulturową i pomimo tego, że w późniejszym czasie został on wypaczony, odegrał ogromną rolę i miał wielkie znaczenie dla polskiego społeczeństwa. Sarmaci byli przekonani nie tylko o wyjątkowej roli Polski, jako oazy tak zwanej złotej wolności, ale i o wyjątkowości siebie samych. Jako ściśle hermetyczna grupa, posiadali swoje specyficzne zwyczaje, a jednym ze znaków rozpoznawczych szlachty były jej charakterystyczne nazwiska.

» Czytaj więcej

Portret polskiego sarmaty w twórczości Jana Chryzostoma Paska

Jan Chryzostom Pasek to polski pamiętnikarz żyjący i tworzący w epoce baroku. „Pamiętniki” których był autorem spisał najprawdopodobniej w okresie pomiędzy 1690 a 1695 rokiem. Wersji drukowanej doczekały się dopiero w 1836 roku. Na postawie tych utworów zarysowuje nam się obraz barokowej szlachty, ich mentalność oraz światopogląd, zajęcia i obrzędy jakim oddawali się Sarmaci.

» Czytaj więcej

Wespazjan Kochowski przedstawiciel języka staropolskiego

Jednym z najbardziej znanych twórców języka sarmackiego był niewątpliwie Jan Kochanowski. Nie należy jednak zapominać o wielu innych mistrzach poezji sarmackiej jakim byli Jan Andrzej Morsztyn, Mikołaj Sęp Sarzyński, Wacław Potocki czy Wespazjan Kochowski historyk i poeta polskiego baroku, który był również przedstawicielem filozofii oraz literatury sarmackiej. Ten wybitny poeta urodził się w 1633 roku a zmarł w 1700 roku w Krakowie. Całe życie przebywał w Małopolsce. Ojcem jego był szlachcic Jan, matka to Zofia z Janowskich. Wespazjan pobierał nauki w Kolegium Nowodworskiego w Krakowie. Gdy skończył edukacje przez 10 lat walczył z Kozakami, Rosjanami oraz Szwedami pod chorągwią husarską. W roku 1660 wrócił do Gaju, później zamieszkał w Goleniowach na ziemiach krakowskich. W roku 1666 uczestniczył w rokoszu Lubomirskiego.

» Czytaj więcej

Prowidencjalizm Sarmatów

Sarmatyzm kultura charakterystyczna dla XVII w szlachty polskiej uwidaczniała się w przekonaniu o szczególnej opiece Boga jaką obdarzona była Rzecząpospolitą oraz o jej wyjątkowej roli. Koncepcja Opatrzności, czyli prowidencjalizm rozwijała się już w antycznej Grecji i Rzymie, a również w późniejszych czasach. Był to pogląd, który uznawał Opatrzność za siłę wpływającą i kierującą losami ludzi. Podstawowymi założeniami wczesnośredniowiecznej historiografii było przekonanie, że wszelkie zdarzenia dziejowe są zaplanowane i realizowane przez Opatrzność, a Bóg realizuje swoje zamierzenia oraz decyzje.

» Czytaj więcej

Sarmaci w nabożeństwie Bożego Ciała

Sarmaci byli żarliwymi katolikami. Jako ludzie baroku bardzo umiłowali gesty, przez które wyrażali swoją przynależność wyznaniową, a także swój stosunek do religii i wiary. Widoczne to było szczególnie w czasie ważnych obrzędów, a także świąt rodzinnych, kościelnych oraz na co dzień w czasie zwykłych nabożeństw.

Nabożeństwa w których uczestniczyli były głośne oraz teatralne, na co szczególną uwagę zwracali cudzoziemcy, którzy podróżowali po Polsce. Widowiska jakich byli świadkami musiały być egzotyczne oraz zjawiskowe, gdy dla Sarmatów były one przejawem zwykłego religijnego zaangażowania. Popisy wręcz teatralne jakie odbywały się podczas mszy, to nie tylko zewnętrzny przejaw głębokiej wiary, ale była to też część rytualnych zachowań, które pielęgnowała szlachta w każdej płaszczyźnie swojego życia.

» Czytaj więcej

Sarmatyzm jako przyczyna upadku Rzeczpospolitej

Ideały w jakie wierzyli sarmaci, złota wolność szlachty oraz ich nadużycia podczas warunków coraz to powszechniejszego absolutyzmu jaki panował w Europie stały się głównymi przyczynkami, które spowodowały upadek I Rzeczpospolitej oraz rozbiorów, które dotknęły państwo polsko-litewskie. Poszukiwanie przez szlachtę swojej własnej tożsamości skutkowało poczuciem megalomanii oraz ich nieomylności. Wolność polityczna przemieniała się w państwie w kulturę liberum veto, pieniactwo oraz paraliżującą decyzyjność.

» Czytaj więcej

Przejawy sarmatyzmu

Przywiązanie do legendy głoszącej, że szlachta oraz magnateria czyli elity polskie miały wywodzić się od Sarmatów, wynikało z wielkiej potrzeby poszukiwania swojej własnej tożsamości. Miało to miejsce w czasach I Rzeczpospolitej, wówczas kiedy państwo kulturowo oraz politycznie odbiegało od standardów jakie obowiązywały w reszcie Europy.

Kiedy państwa Europejskie pogrążone były w wojnach na tle religijnym, polsko-litewski kraj był oazą wielkiej tolerancji religijnej oraz miejscem gdzie rozwijała się demokracja szlachecka. Szlachty była równa sobie oraz miała wpływ zarówno na politykę jak i na stosunki społeczne.

» Czytaj więcej

Portret trumienny sarmaty

Portret trumienny to realistyczna podobizna zmarłego, która była specyficznym wytworem polskiej nacji – sarmatów, ich pojmowaniem praw życia oraz śmierci. Była to część castrum doloris szeroko rozwiniętego w XVII oraz XVIII wieku. W tym czasie zyskało ono wyjątkową oprawę architektoniczno – scenograficzną i posiadało bogaty program symboliczno-alegoryczny.  Castrum doloris umieszczany był w kościele zwykle przed ołtarzem lub też na środku nawy albo w kaplicy. Składał się z takich elementów jak: tempietto, baldachim, fragment fortyfikacji, piramida, obelisk, figura świętych, personifikacja, elementy heraldyczne i symboliczne, portret trumienny oraz sceny z życia osoby zmarłej.  W barokowej Polsce przy castrum odbywał się  spektakl pogrzebowy zwany theatrum funebris.

» Czytaj więcej

Sarmacka ksenofobia

Ksenofobia jest postawą niechęci oraz wrogości, dotyczy to zarówno odmienności  pod względem rasowym, religijnym jak i etnicznym. Jest wyrazem wielkiego braku tolerancji oraz usprawiedliwieniem dla pojawiającej się agresji wobec obcych.

Zjawisko ksenofobii pojawiała się na przestrzeni wielu wieków. W wieku  XVI w. zaczęła silnie dominować szlachta, wówczas pojawiła się formacja kulturowa zwana sarmatyzmem (XVI – XIX w.).

» Czytaj więcej

Pages:12NAstępna »